معمولا به بعضی از خاکهای دیرگداز، خاک نسوز گفته می شود، خاک نسوز غالبا برای ساخت آجر های نسوز مورد استفاده قرار می گیرد

 :مشخصات و ویژگی های خاک نسور

*خاک نسوز حداقل دمای هزار و پانصد و پانزده درجه سانتی‌گراد را تحمل می کند

*خاک نسوز حاوی ۲۳ تا ۳۴ درصد وزنی اکسید آلومینیوم، در حدود شصت درصد وزنی عنصر سیلیس و در حدود دوازده درصد وزنی مواد فرار است، و همچنین از آب زیادی تشکیل شده که در هنگام پخت از خاک خارج خواهد شد

*خاک نسوز می‌تواند در حدود بیست و پنج درصد وزنی اکسید آهن و مقادیری از عناصر ،CaO، MgO، K۲O، Na۲O را داشته ‌باشد

*خاک های نسوز تركيبات تک كاني دارند، عنصر كائولنيت نقش اصلی و مهمی در این خاک ها ايفا مي كند، و دارای ناخالصی های کوارتز و كربنات ها هستند

تعاریف مختلفی برای خاک نسوز وجود دارد:

*خاک نسوز به خاک رس هایی گفته می شود، که میزان آلومینا در آن ها زیاد باشد، مقدار آلومینا رس های نسوز از بیست و پنج درصد بیشتر بوده و هم چنین مقدار کمی از ناخالصی ها مانند: مواد قلیایی و اکسید های آهن در آنها وجود دارد

از خاک نسوز عمدتا برای ساخت آجر هاي نسوز، خاک کوره، تعمیرات کوره، شیشه، انواع سرامیک، انواع کوره ها، بلوك هایی با شکل های گوناگون، آجر هاي عايق، انواع ملات های نسوز، مواد خاص، مخلوط ها و سایر محصولات استفاده می گردد

 تقسیم بندی خاک نسوز:

خاک نسوز را بر اساس خلوص مواد و مقدار آلومینایی که در آن به کار رفته دسته بندی می کنند:

*آلومینو سیلیکاتی

*آلومینی

همچنین با توجه به دمای ذوب، خاک های نسوز به انواع مختلف: زود گداز، دیرگداز و نسوز تقسيم می شوند.

شایان ذکر است، خاک های نسوز زود گداز معمولا شامل موادی مانند: مونت موريولينت، هيدروسليت و نا خالصي هاي كوارتز، ميكا و كربنات می باشند.

ميزان اكسيد آلومينيوم در آن ها پایین بوده، در حالي كه دارای اكسيد سيليسيم بالایی می باشند.

خاک های نسوز ديرگداز، اکثرا از هالو زيت، كائولنيت، مونو ترميت، هيدروسل و ناخالصي هاي كوارتز، فلدسپات تشکیل شده اند.

 

خاک نسوز در ایران:

ایران بزرگترین تولید کننده خاک نسوز در خاورمیانه می باشد، خاك هاي نسوز در معادن ایران دارای ناخالصی های زیاد تا چندین برابر حد مجاز هستند،

لذا از این خاك ها نمی توان به صورت خام برای تامین نیاز بازار داخلی و صنایع کشور به طور مستقیم استفاده کرد.

موارد مصرف خاک نسوز:

*در صنایع لعاب سازي، مقره سازي، چینی سازي و صنایع کاشی و سرامیک سازي

*در کوره های ذوب، قالب سازی

*در ساخت انواع چيني هاي بهداشتي و مصارف ساختماني

*در كوره هاي ذوب آهن، كوره هاي حرارتي سراميكي،كوره هاي الكتريكي، انواع ديگ هاي بخار، مخزن های شيشه اي و در ساخت انواع شومينه ها

 

به علت تنوع خاک های نسوز، برای انتخاب و خرید خاک نسوز در ساخت و تولید محصولات مورد نظر، مواردی را باید در نظر داشته باشیم:

*اگر نا خالصی خاک های نسوز از کانی هاي بوکسیتی باشد، این امر موجب افزایش مقدار آلومین و در نتیجه باعث بالا رفتن آذرسنجی خاک می گردد.

*اگر ناخالصی ها از موادی نظیر: ترکیب های آهن و تیتانیوم باشد، این امر باعث کاهش نقطه خمیری محصول ساخته شده از خاك نسوز می گردد.